Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Μετά το ιστορικό μας αφιέρωμα στον γάμο στην αρχαία Ελλάδα, σήμερα θα ασχοληθούμε με μία άλλη εξίσου σημαντική για τη σημερινή μας ταυτότητα εποχή, αυτή του Βυζαντίου, και θα αναφερθούμε σε κάποια βασικά χαρακτηριστικά που παρουσίαζε ο γάμος σαν θεσμός την περίοδο αυτή.

 Αρχικά, οφείλουμε να θυμόμαστε ότι πρόκειται για την περίοδο ακμής και καθιέρωσης του χριστιανισμού, πράγμα που μας επιτρέπει να υποθέσουμε ότι θα αναγνωρίσουμε αρκετές ομοιότητες με τον γάμο όπως τον αντιμετωπίζουμε σήμερα. Οι (μεγάλες ομολογουμένως) διαφορές, οφείλονται στις προόδους που σημείωσαν τα ήθη και η κοινωνία δια μέσου των αιώνων.

Ο γάμος στο Βυζάντιο αποτελούσε μία σύμβαση κοινωνική, που επέτρεπε στον μεν άνδρα να γίνει ένας σεβαστός από το πλήθος οικογενειάρχης και στη δε γυναίκα να επιτύχει τη μητρότητα, η οποία της αναγνωριζόταν ως αυτοσκοπός. Κι αυτός είναι και ο λόγος που η Εκκλησία ευλογούσε τα νέα ανδρόγυνα, το “αυξάνεσθαι και πληθύνεσθαι”. Φυσικά, στη μέλλουσα σύζυγο δεν επιτρεπόταν να εκφέρει άποψη για τον ποιον θα παντρευτεί. Αυτό το αποφάσιζαν τα αρσενικά μέλη της οικογένειάς της, τα οποία εξέταζαν τις προτάσεις των προξενητών.


Απαραίτητη προϋπόθεση για να γίνει ο γάμος ήταν η ύπαρξη προίκας, που λειτουργούσε ως ασφαλιστική δικλείδα για τη σύζυγο και τα τέκνα της. Αν μία γυναίκα δεν είχε προίκα, οδηγούνταν απευθείας σε μοναστήρι για να αφοσιωθεί στο Θεό, αφού δεν είχε καμία πιθανότητα να βρει σύζυγο. Κι αν αυτό σας φαίνεται εξαιρετικά μακρινό, αναλογιστείτε μέχρι πόσο πρόσφατα επιβίωνε αυτός ο θεσμός στη χώρα μας!

Ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι υπήρχε η δυνατότητα διαζυγίου, σε περίπτωση που η σύζυγος δεν μπορούσε να τεκνοποιήσει ή ο σύζυγος ήταν βίαιος και άπιστος. Η μοιχαλίδα γυναίκα επιτρεπόταν ακόμη και να σκοτωθεί ή να ακρωτηριαστεί με κόψιμο μύτης.

Όσον αφορά το τελετουργικό και τα έθιμα των ημερών, αυτά έρχονται να μας θυμίσουν γνώριμες καταστάσεις: ο γαμπρός παραλάμβανε τη νύφη απ’ το σπίτι της συνοδεία οργάνων και όλοι μαζί, μελλόνυμφοι, μουσικοί και οργανοπαίχτες οδηγούνταν σαν μία μικρή πομπή στην εκκλησία.

Νωρίτερα τελούνταν ο αρραβώνας με την ανταλλαγή δαχτυλιδιών, ενώ στην εκκλησία στεφανώνονται όπως και σήμερα. Στο τέλος της τελετής πίνουν από ένα κοινό ποτήρι, που συμβολίζει την κοινή τους πορεία.

Για το www.oikonomikosgamos.gr Τερλέγκας Κώστας